نویسنده: سحر بیسادی | کاندیدای دکترا روان‌شناسی تربیتی
آیا نوجوان شما مدام گوشی خود را بررسی می‌کند تا مطمئن شود اتفاقی را از دست نداده است؟ آیا وقتی تصاویر دورهمی دوستانش را می‌بیند، احساس ناراحتی یا کنار گذاشته شدن می‌کند؟ یا گاهی با وجود خستگی، در برنامه‌ای شرکت می‌کند که واقعاً به آن علاقه ندارد، فقط چون نمی‌خواهد از جمع دوستانش عقب بماند؟
این تجربه‌ها ممکن است با پدیده‌ای به نام فومو (FOMO) یا ترس از جا ماندن ارتباط داشته باشند.
فومو در نوجوانان به نگرانی درباره از دست دادن تجربه‌ها، فرصت‌ها یا تعاملات اجتماعی ارزشمندی گفته می‌شود که دیگران ممکن است در حال تجربه آن‌ها باشند. این نگرانی گاهی نوجوان را به بررسی مکرر شبکه‌های اجتماعی، مقایسه خود با دیگران یا تلاش برای حضور در تمام فعالیت‌های دوستان سوق می‌دهد.
بااین‌حال، هر ناراحتی ناشی از دعوت نشدن یا هر بار بررسی گوشی به معنای وجود فوموی مشکل‌ساز نیست. آنچه اهمیت دارد، شدت و تداوم نگرانی و تأثیر آن بر زندگی نوجوان است.
- فومو چیست؟ تعریف علمی ترس از جا ماندن
FOMO مخفف عبارت انگلیسی Fear of Missing Out است که در فارسی به «ترس از جا ماندن» یا «ترس از دست دادن فرصت‌ها و تجربه‌ها» ترجمه می‌شود.
از نظر روان‌شناختی، فومو نوعی نگرانی درباره این است که دیگران ممکن است در حال تجربه اتفاق‌های لذت‌بخش، مهم یا ارزشمندی باشند که فرد در آن‌ها حضور ندارد.
Przybylski و همکاران (2013) در پژوهش بنیادی خود، این مفهوم را بررسی و مقیاسی برای سنجش آن معرفی کردند. یافته‌های آن‌ها نشان داد فومو با رضایت کمتر از نیازهای روان‌شناختی، رضایت کمتر از زندگی و مشارکت بیشتر در شبکه‌های اجتماعی ارتباط دارد.
فومو لزوماً به گوشی یا اینترنت محدود نیست. نوجوان ممکن است در مدرسه، جمع دوستان، فعالیت‌های ورزشی یا حتی انتخاب میان دو برنامه، نگران از دست دادن تجربه‌ای بهتر باشد.
برای مثال، نوجوانی که در خانه مشغول مطالعه است، ممکن است با دیدن تصاویر دوستانش در یک دورهمی فکر کند:
«شاید همه دارند خوش می‌گذرانند و من تنها کسی هستم که از این اتفاق جا مانده‌ام.»
در این موقعیت، مسئله صرفاً از دست دادن یک تفریح نیست؛ بلکه ممکن است نگرانی درباره پذیرفته شدن، جایگاه در گروه دوستان و ارزشمندی شخصی نیز مطرح باشد.
- چرا فومو در دوران نوجوانی اهمیت بیشتری دارد؟
نوجوانی دوره مهمی برای شکل‌گیری هویت، استقلال فردی و گسترش روابط اجتماعی است. در این مرحله، نظر همسالان و احساس پذیرفته شدن در گروه می‌تواند اهمیت ویژه‌ای پیدا کند.
نوجوانان به‌تدریج تلاش می‌کنند هویت مستقلی شکل دهند و جایگاه خود را در ارتباط با دوستان و گروه‌های اجتماعی بشناسند. بنابراین، کنار گذاشته شدن از یک فعالیت جمعی ممکن است برای برخی از آن‌ها معنایی فراتر از نداشتن یک تجربه تفریحی داشته باشد.
برای مثال، وقتی نوجوان متوجه می‌شود دوستانش بدون او به سینما رفته‌اند، ممکن است این اتفاق را چنین تفسیر کند:
«حتماً دیگر نمی‌خواهند با من دوست باشند.»
درحالی‌که دعوت نشدن می‌تواند دلایل متفاوتی داشته باشد، برداشت نوجوان از این موقعیت ممکن است احساس طردشدگی یا نگرانی اجتماعی او را افزایش دهد.
البته حساسیت به روابط همسالان بخشی از فرایند رشد است و نباید هر واکنش هیجانی در این دوره را نشانه یک مشکل روان‌شناختی دانست.
- نقش شبکه‌های اجتماعی در شکل‌گیری فومو در نوجوانان
شبکه‌های اجتماعی فرصت‌هایی برای ارتباط، یادگیری، سرگرمی و حفظ دوستی‌ها فراهم می‌کنند؛ اما در عین حال ممکن است نوجوان را بیشتر در معرض مقایسه اجتماعی قرار دهند.
کاربران معمولاً لحظه‌هایی جذاب از زندگی خود را منتشر می‌کنند؛ مانند مسافرت، مهمانی، موفقیت تحصیلی، خرید یا معاشرت با دوستان. در مقابل، بسیاری از لحظه‌های عادی، دشوار یا خسته‌کننده زندگی کمتر نمایش داده می‌شوند.
در نتیجه، نوجوان ممکن است زندگی روزمره خود را با مجموعه‌ای گزینش‌شده از تجربه‌های مثبت دیگران مقایسه کند.
- چگونه مشاهده زندگی دیگران می‌تواند فومو را تشدید کند؟
تصور کنید نوجوانی یک روز معمولی را با درس خواندن و استراحت در خانه سپری کرده است. در همان زمان، تصاویر تفریح دوستانش را در اینستاگرام مشاهده می‌کند.
ممکن است به‌تدریج این برداشت در ذهن او شکل بگیرد که:
«زندگی همه از زندگی من جذاب‌تر است.»
این مقایسه گاهی احساس نارضایتی از تجربه فعلی را افزایش می‌دهد و نوجوان را به بررسی بیشتر فعالیت‌های دیگران سوق می‌دهد.
بااین‌حال، رابطه میان شبکه‌های اجتماعی و سلامت روان ساده و یک‌طرفه نیست.
Sala و همکاران (2024) در یک مرور چتری، ۲۴ مقاله مروری و فراتحلیلی را بررسی کردند. نتایج نشان داد پیامدهای استفاده از شبکه‌های اجتماعی به عوامل متعددی از جمله ویژگی‌های فردی، نوع استفاده، محتوای مشاهده‌شده و طراحی پلتفرم بستگی دارد.
بنابراین، به‌جای نتیجه‌گیری کلی درباره مضر بودن شبکه‌های اجتماعی، بهتر است بررسی کنیم نوجوان چگونه از این فضا استفاده می‌کند و چه تجربه‌ای از حضور در آن دارد.
- علائم فومو در نوجوانان چیست؟
فومو ممکن است با مجموعه‌ای از تجربه‌های هیجانی، شناختی و رفتاری همراه باشد. برخی نشانه‌های احتمالی عبارت‌اند از:
۱. بررسی مکرر گوشی و شبکه‌های اجتماعی
نوجوان بارها پیام‌ها، استوری‌ها و فعالیت دوستانش را بررسی می‌کند تا از تغییرات یا اتفاق‌های جدید بی‌خبر نماند.
۲. ناراحتی شدید از دعوت نشدن
وقتی متوجه می‌شود دوستانش بدون او برنامه‌ای داشته‌اند، ممکن است احساس کند عمداً کنار گذاشته شده است.
۳. مقایسه مداوم خود با دیگران
تجربه‌ها، روابط یا موفقیت‌های دیگران به معیاری برای ارزیابی زندگی خودش تبدیل می‌شوند.
۴. دشواری در لذت بردن از لحظه حال
حتی هنگام انجام یک فعالیت دلپذیر، ذهن نوجوان ممکن است درگیر اتفاق‌هایی باشد که در جای دیگری رخ می‌دهند.
۵. شرکت در فعالیت‌های ناخواسته
گاهی نوجوان برخلاف میل یا نیاز خود در برنامه‌ای شرکت می‌کند، زیرا نگران است غیبت او باعث کاهش ارتباطش با دوستان شود.
۶. نگرانی هنگام بی‌خبر ماندن
دور بودن از شبکه‌های اجتماعی ممکن است نگرانی درباره از دست دادن پیام‌ها، اخبار یا تغییرات روابط دوستانه را افزایش دهد.
چه زمانی این نشانه‌ها نگران‌کننده‌اند؟
وجود یک یا چند مورد از این رفتارها به‌تنهایی به معنای وجود اختلال یا مشکل بالینی نیست.
برای ارزیابی اهمیت این نشانه‌ها باید بررسی کرد:
- آیا نگرانی به‌صورت مکرر و پایدار تجربه می‌شود؟
- آیا نوجوان می‌تواند توجه خود را از آن موضوع به فعالیت دیگری منتقل کند؟
- آیا خواب، تمرکز، تحصیل یا روابط خانوادگی او تحت تأثیر قرار گرفته است؟
- آیا رفتارهای مربوط به فومو باعث ناراحتی قابل‌توجه یا محدود شدن انتخاب‌های نوجوان شده‌اند؟
این پرسش‌ها برای شناخت بهتر وضعیت نوجوان هستند، نه یک آزمون تشخیصی استاندارد.
- علت فومو در نوجوانان چیست؟
فومو معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست. عوامل فردی، روابط اجتماعی و ویژگی‌های محیط دیجیتال ممکن است در تجربه یا تداوم آن نقش داشته باشند.
۱. نیاز به تعلق و پذیرفته شدن
احساس تعلق از نیازهای مهم روان‌شناختی انسان است. در نوجوانی، این نیاز می‌تواند در ارتباط با دوستان و گروه همسالان برجسته‌تر شود.
گاهی نوجوان نه‌تنها از دست دادن یک فعالیت، بلکه تغییر احتمالی جایگاه خود در گروه را تهدیدکننده تلقی می‌کند.
۲. مقایسه اجتماعی
مقایسه اجتماعی زمانی رخ می‌دهد که فرد برای ارزیابی خود، شرایط یا دستاوردهایش را با دیگران مقایسه می‌کند.
اگر نوجوان دائماً تجربه‌های معمولی خود را با تصاویر جذاب دیگران بسنجد، ممکن است ارزش تجربه‌های شخصی خود را کمتر برآورد کند.
۳. نگرانی درباره طرد شدن
برای برخی نوجوانان، دعوت نشدن ممکن است به معنای دوست‌داشتنی نبودن یا پذیرفته نشدن تعبیر شود.
در این وضعیت، شناخت معنایی که نوجوان به رویدادهای اجتماعی می‌دهد، اهمیت بیشتری از تمرکز صرف بر مدت استفاده از گوشی پیدا می‌کند.
۴. دشواری در تحمل بی‌خبری و عدم قطعیت
برخی نوجوانان هنگام ندانستن اینکه دوستانشان چه می‌کنند یا چه برنامه‌هایی دارند، نگرانی بیشتری تجربه می‌کنند.
بررسی شبکه‌های اجتماعی ممکن است موقتاً احساس بی‌خبری را کاهش دهد؛ اما در برخی موارد، نوجوان دوباره احساس نیاز به بررسی پیدا می‌کند.
این الگوی احتمالی نباید بدون ارزیابی فردی به همه نوجوانان تعمیم داده شود.
۵. ویژگی‌های محیط دیجیتال
اعلان‌های مکرر، دسترسی آسان و نمایش پیوسته محتوای تازه می‌توانند توجه نوجوان را بارها به محیط آنلاین بازگردانند.
بنابراین، تجربه فومو را بهتر است در تعامل میان نیازهای روان‌شناختی، روابط اجتماعی و ویژگی‌های پلتفرم‌های دیجیتال بررسی کنیم.
- پژوهش‌های علمی درباره فومو در نوجوانان چه می‌گویند؟
مطالعات جدیدتر تلاش کرده‌اند رابطه فومو با استفاده مسئله‌ساز از شبکه‌های اجتماعی و بهزیستی نوجوانان را در طول زمان بررسی کنند.
مطالعه طولی سال ۲۰۲۴: فومو و استفاده مسئله‌ساز از شبکه‌های اجتماعی
Li و همکاران (2024) در پژوهشی طولی، داده‌های ۱۴۱۹ نوجوان هلندی را در چهار موج سالانه بررسی کردند.
نتایج نشان داد در میانه نوجوانی، افزایش فومو در یک فرد، افزایش استفاده مسئله‌ساز از شبکه‌های اجتماعی را در سال بعد پیش‌بینی می‌کرد.
همچنین در اوایل نوجوانی، کاهش رضایت از زندگی با افزایش بعدی فومو همراه بود.
این یافته‌ها نشان می‌دهند که رابطه فومو با بهزیستی و استفاده از رسانه‌های اجتماعی ممکن است در سنین مختلف متفاوت باشد. پژوهش نیز همه مسیرهای دوطرفه فرض‌شده را تأیید نکرد.
مطالعه سال ۲۰۲۵: فومو، پریشانی روان‌شناختی و استفاده مسئله‌ساز از گوشی
در یک پژوهش طولی دیگر که در سال ۲۰۲۵ منتشر شد، داده‌های ۱۰۷۲ نوجوان در سه مقطع زمانی بررسی شد.
نتایج نشان داد پریشانی روان‌شناختی در رابطه میان فومو و استفاده مسئله‌ساز از تلفن همراه نقش میانجی داشت؛ درحالی‌که اثر میانجی نیازهای روان‌شناختی در سطح تغییرات درون‌فردی معنادار نبود.
این یافته بر اهمیت بررسی وضعیت هیجانی نوجوان در کنار رفتارهای دیجیتال تأکید می‌کند.
نکته علمی: مطالعات طولی برای بررسی ترتیب زمانی تغییرات ارزشمندند، اما حتی این مطالعات نیز به‌تنهایی اثبات‌کننده رابطه علت و معلولی قطعی نیستند.
- فومو چه تأثیری بر سلامت روان نوجوانان دارد؟
وقتی نگرانی از جا ماندن شدید یا مداوم شود، ممکن است با دشواری‌هایی در زندگی روزمره همراه باشد.
از جمله:
- نگرانی مکرر درباره روابط و پذیرش اجتماعی؛
- کاهش تمرکز هنگام مطالعه یا انجام تکالیف؛
- دشواری در فاصله گرفتن از شبکه‌های اجتماعی؛
- نارضایتی از تجربه‌های شخصی به دلیل مقایسه مداوم؛
- مختل شدن استراحت یا خواب در اثر بررسی مکرر گوشی؛
- احساس فشار برای شرکت در برنامه‌هایی که نوجوان تمایلی به آن‌ها ندارد.
مرور نظام‌مند Guzmán-Brand و Gélvez García (2025) نیز ارتباط فومو را با نگرانی از طرد اجتماعی و برخی دشواری‌های سلامت روان نوجوانان مطرح کرده است.
بااین‌حال، فومو الزاماً باعث اضطراب یا افسردگی نمی‌شود. عوامل دیگری مانند کیفیت روابط اجتماعی، وضعیت هیجانی، احساس تنهایی و شرایط خانوادگی نیز ممکن است در این ارتباط نقش داشته باشند.
- راهکارهای کاهش فومو در نوجوانان
هدف از مدیریت فومو این نیست که نوجوان دیگر هرگز از جا ماندن ناراحت نشود. هدف آن است که بتواند احساسات و افکار خود را بهتر بشناسد و انتخاب‌هایش صرفاً تحت تأثیر ترس از دست دادن تجربه‌های دیگران نباشند.
راهکارهای زیر پیشنهادهایی مبتنی بر اصول عمومی خودآگاهی، تنظیم هیجان و استفاده آگاهانه از رسانه هستند. نباید همه آن‌ها را مداخلاتی با اثربخشی اختصاصی اثبات‌شده برای درمان فومو در نظر گرفت.
۱. شناسایی موقعیت‌های محرک فومو
نوجوان می‌تواند موقعیت‌هایی را که نگرانی او بیشتر می‌شود شناسایی کند؛ مانند دیدن استوری دوستان، دعوت نشدن به یک برنامه یا بی‌خبر ماندن از پیام‌های گروهی.
پرسش‌هایی مانند «بعد از دیدن این محتوا چه احساسی پیدا کردی؟» یا «در آن لحظه درباره خودت چه فکری کردی؟» به شناخت بهتر تجربه کمک می‌کنند.
۲. بررسی واقع‌بینانه افکار و برداشت‌ها
به نوجوان کمک کنید میان واقعیت یک اتفاق و تفسیر خود از آن تفاوت بگذارد.
برای مثال:
اتفاق: «دوستانم بدون من بیرون رفته‌اند.»
برداشت: «حتماً دیگر دوستم ندارند.»
می‌توان با پرسش‌های غیرقضاوتی بررسی کرد آیا شواهد کافی برای این نتیجه‌گیری وجود دارد و چه توضیحات دیگری ممکن است مطرح باشد.
هدف، مثبت‌اندیشی اجباری نیست؛ بلکه ارزیابی دقیق‌تر موقعیت است.
۳. ایجاد رابطه آگاهانه‌تر با شبکه‌های اجتماعی
به‌جای ممنوعیت‌های ناگهانی، درباره موقعیت‌هایی گفت‌وگو کنید که استفاده از گوشی تمرکز، آرامش یا خواب نوجوان را مختل می‌کند.
خاموش کردن اعلان‌های غیرضروری، تعیین زمان‌های بدون گوشی با توافق خانواده و انتخاب آگاهانه حساب‌های دنبال‌شده می‌توانند گام‌های عملی باشند.
۴. تقویت ارتباطات و تجربه‌های معنادار
هدف حذف کامل روابط آنلاین نیست؛ بلکه گسترش فرصت‌های ارتباط، لذت و احساس تعلق در زندگی نوجوان است.
فعالیت‌های ورزشی، هنری، گروهی یا گفت‌وگو با دوستان مورداعتماد می‌توانند منابع متنوع‌تری برای تجربه رضایت فراهم کنند.
۵. تمرین توجه به لحظه حال
نوجوان می‌تواند در فعالیت‌های روزمره، مانند پیاده‌روی، غذا خوردن یا گفت‌وگو با یک دوست، توجه خود را آگاهانه به تجربه فعلی بازگرداند.
هنگامی که فکر «نکند اتفاق مهمی را از دست بدهم؟» ظاهر می‌شود، می‌تواند آن را شناسایی کند و سپس تصمیم بگیرد آیا واقعاً لازم است گوشی را بررسی کند.
۶. پذیرش محدودیت فرصت‌ها
هیچ فردی نمی‌تواند در تمام رویدادها حضور داشته باشد یا از همه اتفاق‌ها باخبر شود.
یادگیری این واقعیت که انتخاب یک تجربه به معنای کنار گذاشتن برخی فرصت‌های دیگر است، می‌تواند به تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر کمک کند.
- والدین چگونه می‌توانند به نوجوان دارای فومو کمک کنند؟
نخستین قدم برای والدین، شناخت و درک تجربه نوجوان است.
جمله‌هایی مانند «این که چیزی نیست» یا «تو زیادی به گوشی وابسته شده‌ای» ممکن است باعث شوند نوجوان احساس کند نگرانی او جدی گرفته نشده است.
در مقابل، می‌توان پرسید:
«بیشتر از اینکه آن دورهمی را از دست دادی ناراحتی، یا از اینکه فکر می‌کنی شاید دوستانت دیگر تو را به جمعشان راه ندهند؟»
این نوع گفت‌وگو به روشن شدن معنای هیجانی اتفاق کمک می‌کند.
همچنین والدین می‌توانند با رفتار خود الگوی استفاده متعادل از فناوری باشند.
مشارکت دادن نوجوان در تعیین مرزهای استفاده از گوشی، گفت‌وگو بدون سرزنش و توجه به روابط واقعی او معمولاً رویکرد سازنده‌تری از کنترل صرف و تنبیه است.
نکته مهم آن است که استقلال نوجوان و نیاز او به ارتباط با همسالان نیز محترم شمرده شود.
- چه زمانی برای فومو باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟
اگر نگرانی از جا ماندن به الگویی پایدار تبدیل شده و خواب، تحصیل، روابط خانوادگی، دوستی‌ها یا فعالیت‌های روزمره نوجوان را به‌طور قابل‌توجهی مختل کرده است، ارزیابی توسط روان‌شناس کودک و نوجوان می‌تواند مفید باشد.
همچنین اگر نگرانی با اضطراب شدید، افت خلق مداوم، کناره‌گیری اجتماعی، افت محسوس عملکرد یا تجربه طرد و قلدری همراه باشد، بهتر است وضعیت نوجوان به‌صورت جامع بررسی شود.
در چنین ارزیابی‌ای باید کیفیت روابط همسالان، تجربه‌های اجتماعی، شرایط خانوادگی، وضعیت هیجانی و الگوی استفاده از رسانه‌های دیجیتال در نظر گرفته شوند.
فومو به‌تنهایی یک اختلال روان‌پزشکی مستقل محسوب نمی‌شود و نباید صرفاً بر اساس چند رفتار به نوجوان برچسب تشخیصی زد.
پرسش‌های متداول درباره فومو در نوجوانان
- آیا فومو یک اختلال روانی است؟
خیر. فومو یک سازه روان‌شناختی است و به‌تنهایی تشخیص مستقل یک اختلال روانی نیست. اهمیت آن به شدت، تداوم و میزان تأثیر بر عملکرد فرد بستگی دارد.
- آیا فومو فقط در نوجوانان دیده می‌شود؟
خیر. بزرگسالان نیز ممکن است آن را تجربه کنند؛ اما اهمیت روابط همسالان و پذیرفته شدن در گروه می‌تواند این نگرانی را در دوران نوجوانی برجسته‌تر کند.
- آیا اینستاگرام باعث فومو می‌شود؟
استفاده از شبکه‌های اجتماعی ممکن است با فومو ارتباط داشته باشد؛ اما رابطه برای همه افراد یکسان نیست و نمی‌توان از مشاهده یک ارتباط آماری، نتیجه علی قطعی گرفت.
- تفاوت فومو با حسادت چیست؟
فومو بیشتر به نگرانی درباره از دست دادن فرصت‌ها یا تجربه‌های ارزشمند دیگران مربوط است. حسادت، بسته به تعریف آن، ممکن است حول تهدید یک رابطه ارزشمند یا مقایسه با مزیت دیگری شکل بگیرد. این تجربه‌ها می‌توانند هم‌زمان رخ دهند، اما یکسان نیستند.
- آیا محدود کردن گوشی فومو را کاهش می‌دهد؟
کم کردن بررسی مکرر گوشی ممکن است در برخی نوجوانان مفید باشد؛ اما اگر نگرانی اصلی مربوط به احساس طردشدگی یا مشکلات روابط دوستانه باشد، محدودیت استفاده از گوشی به‌تنهایی ممکن است کافی نباشد.
- اولین قدم برای کاهش فومو چیست؟
شناسایی موقعیت‌هایی که نگرانی را افزایش می‌دهند و بررسی افکاری که در آن لحظه شکل می‌گیرند، نقطه شروع مناسبی است.
- جمع‌بندی
فومو در نوجوانان فقط نگرانی درباره از دست دادن یک مهمانی یا بی‌خبر ماندن از پیام دوستان نیست. این تجربه ممکن است با نیاز به تعلق، نگرانی از پذیرفته نشدن و مقایسه اجتماعی ارتباط داشته باشد.
در مواجهه با فومو، بهتر است به‌جای تمرکز صرف بر مدت استفاده از گوشی، به معنایی که نوجوان از تجربه‌های آنلاین و روابط اجتماعی برداشت می‌کند توجه کنیم.
شناخت احساسات، بررسی واقع‌بینانه افکار، استفاده آگاهانه از شبکه‌های اجتماعی و تقویت روابط حمایتگرانه می‌توانند به مدیریت بهتر این نگرانی کمک کنند.
زندگی کردن به معنای حضور در تمام اتفاق‌ها نیست؛ گاهی رشد روان‌شناختی یعنی بتوانیم از تجربه‌ای که انتخاب کرده‌ایم لذت ببریم، حتی وقتی می‌دانیم تجربه‌های دیگری نیز در جریان هستند.
- منابع علمی
- Przybylski, A. K., Murayama, K., DeHaan, C. R., & Gladwell, V. (2013). Motivational, emotional, and behavioral correlates of fear of missing out. Computers in Human Behavior, 29(4), 1841–1848. https://doi.org/10.1016/j.chb.2013.02.014
- Sala, A., Porcaro, L., & Gómez, E. (2024). Social media use and adolescents’ mental health and well-being: An umbrella review. Computers in Human Behavior Reports, 14, 100404. https://doi.org/10.1016/j.chbr.2024.100404
- Li, Y.-Y., Koning, I. M., Finkenauer, C., Boer, M., & van den Eijnden, R. J. J. M. (2024). The bidirectional relationships between fear of missing out, problematic social media use and adolescents’ well-being: A random intercept cross-lagged panel model. Computers in Human Behavior, 154, 108160. https://doi.org/10.1016/j.chb.2024.108160
- Guzmán-Brand, V. A., & Gélvez García, L. E. (2025). Impact of FOMO syndrome on adolescent mental health: A systematic review. Pensando Psicología, 20(2), 1–23. https://doi.org/10.16925/2382-3984.2024.02.03
The longitudinal relationship between fear of missing out and problematic mobile phone use in adolescents: Compensation for psychological distress rather than fulfillment of psychological needs. (2025). Computers in Human Behavior Reports, 20, 100838. https://doi.org/10.1016/j.chbr.2025.100838
